De verhalen achter Embroidering Palestine: Rachel Dedman en Kaat Debo in gesprek

Embroidering Palestine onderzoekt Palestijns borduurwerk en klederdracht aan de hand van vier thema’s: natuur, pracht, kracht en verandering. Borduurwerk, tatriz in het Arabisch, is een van de meest betekenisvolle culturele praktijken van Palestina. Meer dan enkel een ambacht, was tatriz in de 19de en vroege 20ste eeuw een visuele taal die vrouwen onderling deelden: elk stuk borduurwerk vertelde iets over de afkomst en identiteit van de draagster. MoMu ging in gesprek met gastcurator Rachel Dedman en directeur Kaat Debo om de vele verhalen achter de tentoonstelling te ontrafelen.

KAAT DEBO: Bij MoMu benaderen we mode als een cultureel fenomeen met sociale, historische en politieke dimensies. Deze tentoonstelling sluit daar perfect bij aan. Door Palestijns borduurwerk te tonen, willen we de rijke textieltradities van Palestina zichtbaar maken en aandacht vestigen op de rol van mode als uitdrukking van identiteit, gemeenschap en verzet. Mode is een lens waardoor we de wereld vanuit verschillende invalshoeken kunnen bekijken, en Palestijns borduurwerk is daar een krachtig voorbeeld van.

KAAT DEBO: We leerden Rachels werk kennen via haar publicaties over Palestijns borduurwerk en via haar indrukwekkende tentoonstelling Material Power: Palestinian Embroidery uit 2023 voor Kettle’s Yard en The Whitworth. Dat was de eerste grote tentoonstelling over Palestijns borduurwerk in het Verenigd Koninkrijk in meer dan dertig jaar, en ze maakte grote indruk op ons.

RACHEL DEDMAN: Het was een plezier om de uitnodiging van MoMu te krijgen. Sinds 2019 werk ik als curator hedendaagse kunst uit het Midden-Oosten in het Victoria and Albert Museum in Londen, en Palestijnse textieltradities vormen al jarenlang een belangrijk deel van mijn onderzoek. Deze tentoonstelling biedt voor mij een mooie kans om de rijke verhalen van tatriz met een nieuw publiek in Antwerpen te delen.

RACHEL DEDMAN: Het thema Natuur opent de tentoonstelling en belicht de diepe verbondenheid van tatriz met het Palestijnse landschap. Borduurwerk was traditioneel het ambacht van vrouwen op het platteland, nauw verweven met hun dagelijkse leven in de landbouw. Veel motieven zijn dan ook geïnspireerd op flora, fauna en alledaagse observaties. Zelfs de materialen weerspiegelen deze relatie: linnen dat in Galilea werd geteeld, in Gaza werd geweven en met lokaal geproduceerde indigo werd geverfd. De sectie Pracht richt zich op het gebruik van goud, zilver en parelmoer in kleding en sieraden, en toont de uitzonderlijke vakkennis van Palestijnse ambachtslieden en de manieren waarop kleding sociale status en rijkdom uitdrukte.

Het thema Verandering is bijzonder relevant, omdat tatriz, net als mode in het algemeen, voortdurend evolueerde. Palestijnse kleding draagt de sporen van politieke en sociale veranderingen, van nieuwe kledingnormen tijdens het Britse Mandaat (1918-48) tot de introductie van nieuwe textielen en draden. Naast de invloed van het kolonialisme en bezetting kijken we ook naar hoe de emotionele wereld van vrouwen, liefde, verdriet, moederschap, in kleding kon worden verankerd, en zo intieme sporen achterlaat van een menselijke geschiedenis van plaats. De laatste sectie, Kracht, onderzoekt de beschermende, bijna talismanachtige betekenis die Palestijns borduurwerk en sieraden traditioneel bevatten. We tonen kleding die een rol speelde tijdens de opstanden van de Eerste Intifada, en belichten hoe tatriz een vorm van verzet werd tegen uitwissing en bezetting. Daarbij kijken we niet alleen naar borduurwerk, maar ook naar de keffiyeh, die wereldwijd is uitgegroeid tot een symbool van Palestijnse solidariteit.

We kozen daarbij voor een thematische aanpak, zodat het historische en het hedendaagse naadloos naast elkaar kunnen bestaan. Op die manier kunnen we dieper ingaan op de ideeën en vormen die Palestijnse borduursters, ontwerpers, kunstenaars en makers over generaties heen met elkaar verbinden.

RACHEL DEDMAN: De objecten in de tentoonstelling dateren van het einde van de 19de eeuw tot vandaag, waardoor we automatisch belangrijke politieke momenten raken. Denk aan de Nakba van 1948 (‘catastrofe’ in het Arabisch), waarbij 750.000 Palestijnen werden ontheemd en honderden dorpen werden vernietigd. We bespreken ook de invloed van de Britse koloniale periode (1918-48) op kleding, en de manier waarop tatriz in de tweede helft van de 20ste eeuw een middel werd van symbolisch en actief verzet tegen de bezetting. Ik zou zeggen dat erfgoed per definitie politiek is, zeker nu Palestijnse culturele sites en collecties doelbewust worden vernietigd in Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Voor de hedendaagse ontwerpers met wie we samenwerken is mode eveneens onmiskenbaar politiek. Om bezoekers te helpen de context te begrijpen, hebben we een verklarende woordenlijst toegevoegd met belangrijke termen en extra duiding bij sleutelmomenten in de Palestijnse geschiedenis.

RACHEL DEDMAN: We hebben het geluk belangrijke historische objecten te mogen lenen uit gerenommeerde collecties, waaronder Musée du Quai Branly – Jacques Chirac in Parijs, het Textile Research Centre in Leiden en het Wereldmuseum in Nederland. Het merendeel van het archiefmateriaal is afkomstig uit het indrukwekkende digitale archief van het Palestijns Museum. Tegelijkertijd belicht de tentoonstelling een nieuwe generatie ontwerpers, Ayham Hassan, Reemami, Studio Nazzal en Zeid Hijazi, die de tradities die ze erven verder ontwikkelen en tatriz vandaag nieuwe betekenis geven.

KAAT DEBO: We organiseren ook lezingen, gesprekken en workshops in samenwerking met kunstenaars, curatoren en onderzoekers. Ons doel is een open en respectvolle ruimte te creëren voor dialoog en reflectie.

Embroidering Palestine is van 13 december 2025 tot en met 7 juni 2026 te zien in MoMu. Meer info en tickets vind je hier