De verhalen achter Embroidering Palestine: Rachel Dedman en Kaat Debo in gesprek

Embroidering Palestine onderzoekt Palestijns borduurwerk en klederdracht aan de hand van vier thema’s: natuur, pracht, kracht en verandering. Borduurwerk, tatriz in het Arabisch, is een van de meest betekenisvolle culturele praktijken van Palestina. Meer dan enkel een ambacht, was tatriz in de 19de en vroege 20ste eeuw een visuele taal die vrouwen onderling deelden: elk stuk borduurwerk vertelde iets over de afkomst en identiteit van de draagster. MoMu ging in gesprek met gastcurator Rachel Dedman en directeur Kaat Debo om de vele verhalen achter de tentoonstelling te ontrafelen.

KAAT DEBO: Bij MoMu benaderen we mode als een cultureel fenomeen met sociale, historische en politieke dimensies. Deze tentoonstelling sluit daar perfect bij aan. Door Palestijns borduurwerk te tonen, willen we de rijke textieltradities van Palestina zichtbaar maken en aandacht vestigen op de rol van mode als uitdrukking van identiteit, gemeenschap en verzet. Mode is een lens waardoor we de wereld vanuit verschillende invalshoeken kunnen bekijken, en Palestijns borduurwerk is daar een krachtig voorbeeld van.

KAAT DEBO: We leerden Rachels werk kennen via haar publicaties over Palestijns borduurwerk en via haar indrukwekkende tentoonstelling Material Power: Palestinian Embroidery uit 2023 voor Kettle’s Yard en The Whitworth. Dat was de eerste grote tentoonstelling over Palestijns borduurwerk in het Verenigd Koninkrijk in meer dan dertig jaar, en ze maakte grote indruk op ons.

RACHEL DEDMAN: Het was een plezier om de uitnodiging van MoMu te ontvangen. Sinds 2019 werk ik als curator hedendaagse kunst uit het Midden-Oosten in het Victoria and Albert Museum in Londen, en Palestijnse textieltradities vormen al jarenlang een belangrijk deel van mijn onderzoek. Deze tentoonstelling biedt mij de kans om de rijke verhalen van tatriz met een nieuw publiek in Antwerpen te delen.

RACHEL DEDMAN: Het thema Natuur opent de tentoonstelling en belicht de diepe verbondenheid van tatriz met het Palestijnse landschap. Borduurwerk was traditioneel het ambacht van vrouwen op het platteland, nauw verweven met hun leven in de landbouw. Motieven zijn vaak geïnspireerd op flora, fauna en het dagelijks leven. Elke vezel van een historisch kledingstuk weerspiegelt deze relatie met de natuurlijke wereld: linnen kon zijn geoogst in Galilea, geweven in Gaza en geverfd met lokaal geteelde indigo.

De sectie Pracht richt zich op het gebruik van goud, zilver en parelmoer in kleding en sieraden, en bewondert het uitzonderlijke vakmanschap van Palestijnse ambachtslieden, evenals de manieren waarop kleding rijkdom en sociale status uitdrukte.

Het thema Verandering is bijzonder relevant, omdat tatriz – net als mode in het algemeen – voortdurend in beweging was. Palestijnse kleding draagt de sporen van politieke en sociale verschuivingen: veranderende kledingnormen tijdens het Britse Mandaat (1918–48), of de introductie van nieuwe textielen en draden. Naast de invloed van koloniale overheersing en bezetting kijken we ook naar hoe het emotionele landschap van het leven van vrouwen – liefde, verdriet, moederschap – in kleding werd vastgelegd, en zo sporen nalaat die ons helpen een menselijke geschiedenis van plaats te ontvouwen.

De laatste sectie, Kracht, onderzoekt de talismanachtige bescherming die Palestijns borduurwerk en sieraden geacht werden te bieden aan het lichaam. Door aandacht te besteden aan de rol van kleding tijdens de opstanden van de Eerste Intifada laat deze sectie zien hoe tatriz transformeerde tot een praktijk van verzet tegen uitwissing en bezetting. Daarbij kijken we zowel naar borduurwerk als naar de keffiyeh, als textielen die wereldwijd Palestijnse solidariteit belichamen.

We kozen voor een thematische aanpak, zodat het historische en het hedendaagse naast elkaar kunnen bestaan. Op die manier kunnen we dieper ingaan op de ideeën die Palestijnse borduursters, ontwerpers, kunstenaars en makers door de tijd heen met elkaar verbinden.

RACHEL DEDMAN: De objecten in de tentoonstelling dateren van het einde van de 19de eeuw tot vandaag, waardoor we automatisch belangrijke politieke momenten raken. Denk aan de Nakba van 1948 (‘catastrofe’ in het Arabisch), waarbij 750.000 Palestijnen werden ontheemd en honderden dorpen werden vernietigd. We bespreken ook de invloed van de Britse koloniale periode (1918-48) op kleding, en de manier waarop tatriz in de tweede helft van de 20ste eeuw een middel werd van symbolisch en actief verzet tegen de bezetting. Ik zou zeggen dat erfgoed per definitie politiek is, zeker nu Palestijnse culturele sites en collecties doelbewust worden vernietigd in Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Voor de hedendaagse ontwerpers met wie we samenwerken is mode eveneens onmiskenbaar politiek. Om bezoekers te helpen de context te begrijpen, hebben we een verklarende woordenlijst toegevoegd met belangrijke termen en extra duiding bij sleutelmomenten in de Palestijnse geschiedenis.

RACHEL DEDMAN: We hebben het geluk belangrijke historische objecten te mogen lenen uit gerenommeerde collecties, waaronder Musée du Quai Branly – Jacques Chirac in Parijs, het Textile Research Centre in Leiden en het Wereldmuseum in Nederland. Het merendeel van het archiefmateriaal is afkomstig uit het indrukwekkende digitale archief van het Palestijns Museum. Tegelijkertijd belicht de tentoonstelling een nieuwe generatie ontwerpers – Ayham Hassan, Reemami, Studio Nazzal en Zeid Hijazi – die de tradities die ze erven verder ontwikkelen en tatriz vandaag nieuwe betekenis geven.

KAAT DEBO: We organiseren daarnaast lezingen, gesprekken en workshops in samenwerking met kunstenaars, curatoren en onderzoekers. Ons doel is een open en respectvolle ruimte te creëren voor dialoog en reflectie.

Embroidering Palestine is van 13 december 2025 tot en met 7 juni 2026 te zien in MoMu. Meer info en tickets vind je hier